سال 2013 ميلادي براي بزرگداشت علم آمار در سراسر جهان و تقدير از سهم علوم آماري در توسعه‌ي جوامع، سال جهاني آمار نامگذاري شده است.  
پروفايل من
تماس با من

کلمات کليدي وبلاگ
آرشيو وبلاگ
روش های سرشماری نويسنده: زهرا حرفتی - ۱٠ امرداد ۱۳٩٢

شمارش جمعیت معمولاً بر مبنای دو روش دوژور (dejure) و یا دوفاکتو (defacto) صورت می‌گیرد و یا ترکیبی از هر دو روش انجام می شود. هر روش محاسن و معایب خاص خود را دارد. هر دو روش در حالت نظری (مشروط بر اینکه مهاجرت به داخل و یا به خارج از کشور وجود نداشته باشد) باید نتایج کلی یکسانی را در مورد جمعیت بدست دهند.

الف- روش دوفاکتو Defacto
"دوفاکتو" واژه ی فرانسوی و ترجمه لغوی آن در فارسی "موقتی و مشروط" می باشد. در اصطلاح جمعیت شناسی و سرشماری روش دوفاکتو سرشماری جمعیت حاضر ترجمه می شود. در روش دوفاکتو کلیه جمعیت حاضر در یک منطقه یا کشور شمارش می‌شوند (صرفنظر از تابعیت). در این روش تاکید بر محلی است که شخص در روز سرشماری در آن جا حاضر بوده است و " هر فرد به مکانی که شب پیش از سرشماری در آنجا خوابیده است منتسب می گردد" . نتیجه کاربرد این روش در سرشماری به دست آوردن حجم و توزیع جمعیت حاضر است. در روش دوفاکتو مدت زمان اجرای سرشماری کوتاه بوده و معمولا 2 روز می باشد. بدیهی است که با این مدت کم اجرای سرشماری هزینه های آن نیز پایین می باشد.

ب- روش دوژور Dejure


"دوژور" واژه ی فرانسوی و ترجمه لغوی آن در فارسی " دایمی و قطعی " می باشد. در اصطلاح جمعیت شناسی و سرشماری روش دوژور جمعیت قانونی یا حقوقی ترجمه می شود. روش دوژور کلیه جمعیت تابع یک کشور یا یک منطقه صرفنظر از محل سکونت مورد شمارش قرار می‌گیرند. در این شیوه " تاکید بر محلی است که شخص خود را متعلق به آن می داند و معمولا یا قانونا در آن محل ساکن یا مقیم است. در این روش مامور سرشماری باید هر فرد را به محل اقامت یا اقامتگاه معمولی اش منتسب کند" . نتیجه کاربرد این روش در سرشماری به دست آوردن حجم و توزیع "جمعیت مقیم" است. در این روش مفهوم "محل سکونت دائمی یا معمولی" بسیار مهم و مورد توجه می باشد. به عبارتی می توان گفت روش دوژور سرشماری افرادی است که قانوناً ساکن منطقه ای باشند و تابعیت آن منطقه را داشته باشند و در این روش حاضر یا غایب بودن مهم نیست.
ج-روش ترکیبی
در کشورهایی که تمام جمعیت ساکن نیستند و عده¬ای به صورت عشایری و متحرک زندگی می¬کنند، یعنی در ماه‌هایی از سال بین ییلاق و قشلاق در حرکت می¬باشند، بکارگیری روش "دوژور" و تعیین محل سکونت معمولی آنان در ییلاق و قشلاق مقدور نیست.
ناگزیر این گروه از جمعیت در هر کجا که مشاهده شوند، یعنی در مسیر راه ها و در حالت کوچ به عنوان جمعیت عشایری و متحرک با روش "دوفاکتو" صرفنظر از اینکه ییلاق یا قشلاق آنان در کدام منطقه است، در منطقه¬ای که مشاهده می¬شوند، سرشماری و به همان منطقه انتساب داده می شوند. لازم به یادآوری است که بقیه اهالی کشور اعم از جمعیت اسکان یافته یا نیمه اسکان یافته با روش دوژور سرشماری می¬شود. به این ترتیب، با کاربرد هردو روش (روش مختلط) سر شماری نفوس در این¬گونه کشورها انجام می¬شود. امتیاز این روش آن است که تصویر جامعی از جمعیت در محل سکونت معمولی به¬دست می¬آید بدون آنکه آن گروه از جمعیت که محل سکونت معمولی آن‌ها قابل تعریف نیست از قلم بیافتد.

توضیح اینکه در سرشماری های ایران به طور عمده از روش دوژوربا مراجعه به محل سکونت افراد استفاده می شود و برای افراد غیرساکن و در حال کوچ از روش دوفاکتواستفاده می‌شود
بنابراین در ایران هر دو روش به کار می‌رود. مطابق توصیه های سازمان ملل متحد کاربرد ترکیبی از دو روش مفید است.

لينک      نظرات ()      

مطالب اخير
لينکهاي مفيد