سال 2013 ميلادي براي بزرگداشت علم آمار در سراسر جهان و تقدير از سهم علوم آماري در توسعه‌ي جوامع، سال جهاني آمار نامگذاري شده است.  
پروفايل من
تماس با من

کلمات کليدي وبلاگ
آرشيو وبلاگ
تاریخچه عدد صفر نويسنده: زهرا حرفتی - ٢۸ تیر ۱۳٩٢

یکی از معمول­ترین سئوال­هایی که مطرح می­شود این است که: چه کسی صفر را کشف کرد؟ البته برای جواب دادن به این سئوال به­دنبال این نیستیم که بگوییم شخص خاصی صفر را ابداع و دیگران از آن زمان به بعد از آن استفاده می­کردند.

 اولین نکته شایان ذکر در مورد عدد صفر این است که این عدد دو کاربرد دارد که هر دو بسیار مهم تلقی می­شود یکی از کاربردهای عدد صفر این است که به­عنوان نشانه­ای برای جای خالی در دستگاه اعداد (جدول ارزش مکانی اعداد) بکار می­رود. بنابراین در عددی مانند 2106 عدد صفر استفاده شده تا جایگاه اعداد در جدول مشخص شود که به­طور قطع این عدد با عدد 216 کاملاً متفاوت است. دومین کاربرد صفر این است که خودش به­عنوان عدد به­کار می­رود که ما به شکل عدد صفر از آن استفاده می­کنیم.


 هیچکدام از این کاربردها تاریخچه پیدایش واضحی ندارند. در دوره اولیه تاریخ کاربرد اعداد بیشتر به­طور واقعی بوده تا عصر حاضر که اعداد مفهوم انتزاعی دارند. به­طور مثال مردم دوران باستان اعداد را برای شمارش تعداد اسبان، ... به­کار می­برند و در اینگونه مسائل هیچگاه به مسئله­ای برخورد نمی­کردند که جواب آن صفر یا اعداد منفی باشد.

 بابلی­ها تا مدت­ها در جدول ارزش مکانی هیچ نمادی را برای جای خالی در جدول بکار نمی­بردند. می­توان گفت از اولین نمادی که آنها برای نشان دادن جای خالی استفاده کردن گیومه (") بود. مثلاً عدد6"21 نمایش­دهنده 2106 بود. البته باید در نظر داشت که از علائم دیگری نیز برای نشان دادن جای خالی استفاده می­شد ولیکن هیچگاه این علائم به­عنوان آخرین رقم آورده نمی­شدندبلکه همیشه بین دو عدد قرار می­گیرند به­طور مثال عدد "216 را با این نحوه علامت­گذاری نداریم. به این ترتیب به این مطلب پی می­بریم که کاربرد اولیه عدد صفر برای نشان دادن جای خالی اصلاً به­عنوان یک عدد نبوده است.

البته یونانیان هم خود را از اولین کسانی می­دانند که­درجای خالی,صفر استفاده می­کردند اما یونانیان دستگاه اعداد (جدول ارزش مکانی اعداد) مثل بابلیان نداشتند. اساساً دستاوردهای یونانیان در زمینه ریاضی بر مبنای هندسه بوده و به­عبارت­دیگر نیازی نبوده است که ریاضی­دانان یونانی از اعداد نام ببرند زیر آنها اعداد را به­عنوان طول خط مورد استفاده قرار می­دادند.

 البته بعضى از ریاضی­دانان یونانی ثبت اطلاعات نجومی را بر عهده داشتند. در این قسمت به اولین کاربرد علامتی اشاره می­کنیم که امروزه آن را به این دلیل که ستاره­شناسان یونانی برای اولین بار علامت 0 را برای آن اتخاذ کردند، عدد صفر می­نامیم. تعداد معدودی از ستاره­شناسان این علامت را بکار بردند و قبل از اینکه سرانجام عدد صفر جای خود را بدست آورد، دیگر مورد استفاده قرار نگرفت و سپس در ریاضیات هند ظاهر شد.

  هندیان کسانی بودند که پیشرفت چشمگیری در اعداد و جدول ارزش مکانی اعداد ایجاد کردند هندیان نیز از صفر برای نشان دادن جای خالی در جدول استفاده می­کردند.

  اکنون اولین حضور صفر را به­عنوان یک عدد مورد بررسی قرار می­دهیم اولین نکته­ای که می­توان به آن اشاره کرد این است که صفر به هیچ­وجه نشان­دهنده یک عدد به­طور معمول نمی­باشد. از زمان­های پیش اعداد به مجموعه­ای از اشیاء نسبت داده می­شدند و در حقیقت با گذشت زمان مفهوم صفر و اعداد منفی که از ویژگی­های مجموعه اشیاء نتیجه نمی­شدند، ممکن شد. هنگامی­که فردی تلاش می­کند تا صفر و اعداد منفی را به­عنوان عدد در نظر بگیرید با این مشکل مواجه می­شود که این عدد چگونه در عملیات محاسباتی جمع، تفریق، ضرب و تقسیم عمل می­کند. ریاضی­دانان هندی سعی بر آن داشتند تا به این سؤال­ها پاسخ دهندو در این زمینه نیز تا حدودى موفق بوده­اند.

  این نکته نیز قابل ذکر است که تمدن مایاها که در آمریکای مرکزی زندگی می­کردند نیز از دستگاه اعداد استفاده می­کردند و برای نشان دادن جای خالی صفر را بکار می­برند.

  بعدها نظریات ریاضی­دانان هندی علاوه بر غرب، به ریاضی­دانان اسلامی و عربی نیز انتقال یافت. فیبوناچی، مهمترین رابط بین دستگاه اعداد هندی و عربی و ریاضیات اروپا می­باشد.

منبع : وبلاگی در زمینه آمار و ریاضی http://zolghadrm.blogfa.com

لينک      نظرات ()      

مطالب اخير
لينکهاي مفيد